فهرست
یادبودها
ژرمن تییون: انسان شناس و مبارز سیاسی(ناصر فکوهی)
ژرمن تییون، مردم شناس فرانسوی و متخصص الجزایر و فعال سیاسی دوره جنگ جهانی دوم که از مشهورترین شخصیت های بازمانده نهضت مقاومت فرانسه و یکی از زنان انگشت شماری بود که بیشترین تعداد مدال های مبارزاتی فرانسه دربافت کرده بود، روز شنبه 19 آوریل 2008 (31 فرئردین 1387) در سن 101 سالگی درگذشت. تییون بیش از آنکه به مثابه یک مردم شناس شهرت داشته باشد، آوازه خود را مدیون فعایت های سیاسی گسترده ای بود که در طول جنگ جهانی علیه فاشیسم انجام داد... ادامه مطلب
امه سه زر، شاعر «سیاه بودگی»(ناصر فکوهی)
امه سه زر(Aimé césaire)، شاعر، استاد دانشگاه، نویسنده و سیاستمدار فرانسوی که بیش از 56 سال شهردار فور دو فرانس(Fort-de-France) مرکز مارتینیک بود، دیروز پنجشنبه 29 فروردین 1387( 17 آوریل 2008) در همین شهر در سن 94 سالگی درگذشت. سه زر، عمر طولانی خود را تماما صرف مبارزه ای خستگی ناپذیر و قاطع با استعمار و به خصوص ایدئولوژی استعمار زدگی چه در نزد مردمان مستعمرات و چه در نزد نخبگانی که از استعمار به مثابه پدیده ای «در مجموع مثبت» دفاع می کردند، کرد. نوشته ها و سخنرانی ها و آثار بی شمار سه زر و فعالیت سیاسی همواره پایدار و به خصوص اخلاقی بودن و پایبند بودن وی به اصول مورد اعتقادش از وی چهره ای ملی و جهانی ساخته بود که یکی از بزرگترین افتخارات فرانسه در عرصه بین المللی به حساب می آمد. به همین دلیل نیز بلافاصه پس از انتشار خبر درگذشت وی، دولت فرانسه رسما اعلام کرد که مراسم به خاک سپاری وی در روز یکشنبه آینده در سطح ملی برگزار خواهد شد و سه روز عزای عمومی نیز در همین رابطه در فرانسه اعلام شد... ادامه مطلب
ملک الشعرا: یادی از بهار (مهرداد بهار)
پدرم مردى بلند بالا، لاغر و عصبى بود. از او لبخند و گاهى خنده اى کوتاه و ملایم دیده بودم، ولى هرگز به یاد ندارم که او را در حال خنده اى از بن دل دیده باشم. اگر به خشم مى آمد، فریاد برمى آورد و وحشت و ترس خانه را فرا مى گرفت. حوصله ما بچه ها را کمتر داشت. چه در خواب بود یا بیدار، بایست از پشت اتاقش پاورچین، پاورچین رد مى شدیم و سر و صدایى نمى کردیم. او انسانى عمیقاً شاد نبود، اما خشن هم نبود، بى محبت هم نبود و حتى گاهى به لطافت بهار بود... ادامه مطلب
سهراب سپهری: گل کاشی زندگی دیگر داشت(مینو فطورهچی)
سهراب در یک روز آفتابی پاییز 1307، حوالی ظهر در محلة دروازه عطای کاشان، در خانوادهای اصیل و فرهنگی دیده به جهان گشود. دوران کودکی را در باغ اجدادیش در کاشان که بسیار بزرگ و پردار و درخت بود گذراند. در شعر «صدای پای آب» که به انگیزة مرگ پدر و تسلّی دادن به مادر سروده است، به بیان حسب حال خود، با مروری در ایام و احلام کودکی و نوجوانی، و سپس جوانی میپردازد. او با مردم زیسته و درد آنها را از نزدیک حسّ کرده بود. به انسانها عشق میورزید و پاکی و صفای وجودشان را در مییافت و تحسین میکرد. روح حساس و لطیف او در اشعار زیبایش که چون آب تروتازه است نمایان میشود. شعرش زنده و پویاست و طراوت و تازگی خاصی سرودههایش را از دیگران متمایز میکند... ادامه مطلب
اکبر رادی (زهره زنگنه)
در یک شب زیبا و خوش نسیم بهاری امسال بر بام خانة هنرمندان به مناسبت روز جهانی تئاتر، گرامی داشتی برای استاد اکبر رادی برگزار شد . وقتی صحبت از نمایش و نمایشنامهنویسی به میان میآید بدون شک همة دوستداران تئاتر به یاد بزرگ مرد تاریخ نمایشنامهنویسی ایران، استاد اکبر رادی میافتند. در این مراسم بعد از خیر مقدم به مهمانان ابتدا صدرالدین شجره پیام روز جهانی تئاتر در سال 2007 میلادی را که توسط دکتر شیخ سلطان ابن محمد القاسمی، امیر شارجه، در امارات متحده ایراد شده بود خواند. سپس دکتر قطب الدین صادقی اظهار داشت: برای بنده مایة فخر و مباهات است که امشب در مورد رادی صحبت کنم... ادامه مطلب
کاظم زاده ایرانشهر(مسعود لقمان)
حسین کاظم زاده ایرانشهر، 20 دی ماه 1262 خورشیدی در تبریز به دنیا آمد، پیش از هفت سالگی پدر و مادر خود را از دست داد، پدرش حاج میرزا کاظم از پزشکان بنام دوره ی خود بود. حسین، پس از مرگ پدر، تحت پرورش برادر بزرگش که وی نیز پزشک بود، روزگار می گذراند.او خواندن و نوشتن فارسی را در مکتب آخوند ملانصیر می آموزد و آموزش های پسین تر را در مکتب حاج ملا علی واعظ و سپس مکتب رشدیه حاج میرزا احمد سوداگر می بیند، تا این که در تبریز، آموزشگاهی به سبک اروپایی، به کوشش میرزا حسین خان کمال، گشایش می یابد. در این آموزشگاه است که ایرانشهر برای نخستین بار به کار روزنامه نگاری می پردازد و دستیاری سردبیری ماهنامه کمال و همچنین اداره کتابخانه مدرسه به او واگذار می گردد... ادامه مطلب
هری مگداف و آن پایان ناگزیر(پرویز صداقت)
«باید ذهنی بدبین ولی دلی خوشبین داشته باشی» این از گفتههای هری مگداف ، اقتصاددان رادیکال امریکایی است که در نخستین روز ژانویهی سال 2008 دو سال از مرگ وی میگذرد. وی پیش از این با آثاری مانند عصر امپریالیسم، پایان رونق، جهانیشدن،... به خوانندگان فارسیزبان معرفی شد و از زمرهی اقتصاددانان چپگرایی بود که ترجمهی آثار وی به زبان فارسی مورد توجه قرار داشت... ادامه مطلب
آنتون سوریوگین(محمد حسن سمسار)
آنتوان سوریوگین به سال 1840 میلادى برابر با سال 1256 ه'. ق در سفارت روسیه در تهران از یک پدر و مادر گرجى تبار زاده شد. سالهاى نخستین عمرش را در تهران گذراند. پدرش واسیلى مستشرق و دیپلمات سفارت روسیه تزارى در تهران بود. علاقه او به ایران در همین دوره پدید آمد و بعدها یکى از دوستداران و ستایشگران ایران و ایرانیان شد. او پس از مرگ پدرش که بر اثر حادثهاى در تهران رخ داد با خانوادهى خود به گرجستان بازگشت. در جوانى همراه با برادرانش امانوئل و کولیا نزد عکاس معروف روسى دیمترى ایوانویچ ژرماکوف در تفلیس عکاسى آموخت و بر آن شد تا به ایران بازگردد... ادامه مطلب
ژرژ دومزیل(بهار مختاریان)
حدود دو قرن از آغاز پژوهشهای زبانشناسی تطبیقی هند و اروپایی میگذرد. این پژوهشها در دهههای اخیر پیشرفت بسزایی داشتهاند. از سالهای بسیار پیش دانشمندان بر آن بودند که زبان آغازین اقوام هند و اروپایی، یعنی آن زبانی را که این اقوام پیش از مهاجرت بدان سخن میگفتند، بازسازی کنند. ولی کمکم به این نتیجه رسیدند که حتی در آن زمان نیز گونهها و گویشهای مختلفی از آن زبان وجود داشته است. نتیجهی این بررسیها این شد که به جای بازسازی کامل این زبان، با مقایسه و تطبیق آن بخشهایی که از صورتهای باقیماندهی زبانی این اقوام بدست آمده است، صورتی ممکن را ارائه دهند... ادامه مطلب
حمید مصدق(علی دهباشی)
حمید مصدق در بهمن سال 1318 در شهرضا متولد شد. چند سال بعد به همراه خانوادهاش به اصفهان منتقل شد. تحصیلات ابتدایى را در دبستان شمس و دوره متوسطه را در دبیرستان ادب گذراند. در دوره دبیرستان با نامدارانى چون منوچهر بدیعى، هوشنگ گلشیرى، محمد حقوقى و بهرام صادقى هممدرسه بود و با آنان دوستى و آشنایى داشت. در سال 1339 وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد و در رشته بازرگانى درس خواند. سپس در مؤسسه تحقیقات اقتصادى دانشکده حقوق به کار پرداخت و همزمان با کار تحقیق، از سال 43 در رشته حقوق قضایى تحصیل کرد و بعد از آن هم فوقلیسانس اقتصاد گرفت. در سال 1350 در رشته فوق لیسانس حقوق ادارى از دانشگاه ملى فارغالتحصیل شد و در دانشکده علوم ارتباطات تهران و دانشگاه کرمان به تدریس پرداخت... ادامه مطلب
ادوارد ای. اونسـ پریچارد (علی بلوکباشی)
ساعت 8 شب 21 شهریور 1352 با تلفنی به هتل شرایتون (همای کنونی) فراخوانده شدم. دراین هتل یک گروه فیلمبردار انگلیسی به سرپرستی برایان موزر،1 کارگردان و اندره سینگر،2 پژوهشگر انسانشناس: اسکان یافته بودند. این گروه برای تهیه یک فیلم مستند مردمنگاری از دراویش قادری براساس پژوهشهای میدانی رسالة دکتری نگارنده دربارة «دین و دگرگونی اجتماعی در دهکدة درویشنشین کردستان ایران»،3 در دهکدة بایوه، یکی از روستاهای تابع مریوان در مرز پنجوین کردستان عراق، به ایران آمده بودند. اکنون پس از پایان فیملبرداری و بازگشت از کردستان در هتل اقامت گزیده بودند و استراحت میکردند. بیدرنگ و با نگرانی از این تلفن مشکوک، خود رابه هتل رساندم و مستقیماً به اتاق اندره سینگر رفتم... ادامه مطلب
کلارک ویسلر
ویسلر در سال 18790 در وین (Wayne) در ایالت ایندیانا به دنیا آمد و در سال های 1887 تا 1892 معلم بود. او سپس در دانشگاه ایندیانا مدرک کارشناسی خود را گرفت و به عنوان مربی در رشته روان شناسی در دانشگاه اوهایو استخدام شد. ویسلر در سال 1899 کارشناسی ارشد خود را در دانشگاه ایندیانا اخذ کرد و سپس در دانشگاه کلمبیا برای دکترا ثبت نام کرد و استادیار شد. وی در سال 1901 مدرک خود را در رشته روان شناسی گرفت و در این هنگام بود که به کلاس های انسان شاسی فرانتس بوآس علاقمند شد... ادامه مطلب
وداع تلخ با آندره گرز(پرویز صداقت)
دوشنبهی گذشته، کالبدهای بیجان آندره گرز( Andre Gorz) و همسرش که دست به خودکشی زده بودند در خانهشان در جنوب شرقی پاریس، در میان انبوه نامههایی که برای دوستان و بستگان نزدیک خود نوشته بودند، پیدا شد. گرز به هنگام مرگ 84 سال داشت.آندره گرز، روشنفکر اتریشی-فرانسوی، به یک روایت، بازتاب زمانهی خود بود(...)گرز به همراه ژان دانیل از بنیانگذاران نجله معروف نوول ابزرواتور بود. ادامه مطلب
رابرت ردفیلد
رابرت ردفیلد انسان شناس آمریکای در شیکاگو به دنیا آمد و در همین شهر درگذشت. او پس از آن که در جنگ جهانی اول به عنوان راننده آمبولانس در فرانسه خدمت کرد، به تحصیل در رشته حفوق در دانشگاه شیکاگو پرداخت و از همین دانشگاه در سال 1921 فارغ التحصیل شد. ردفیلد به دنبال سفری به مکزیک و همچنین تشویق رابرت پارک ، جامعه شناس و پدر همسرش، حقوق را در سال 1923 رها کرد و به تحصیل انسان شناسی، باز هم در دانشگاه شیکاگو، روی آورد. ادامه مطلب
کارل پولانی
پولانی تاریخ دان اقتصاد، آمریکایی و مجار تبار در سال 1886 در وین متولد ، در بوداپست بزرگ شد و در سال 1964 در کانادا در گذشت. پولانی پس از تحصیل حقوق و فلسفه در بوداپست از سال 1920 در وین مستقر شد و به عنوان خبرنگار اقتصادی در همانجا مشغول به کار گردید. اواز سال 1933 به بریتانیا مهاجرت کرد و مطالعات خود را بر تحلیل توسعه سرمایه داری صنعتی متمرکز کرد و در عین حال کلاس های شبانه ای نیز برای کارگران برگزار می کرد ادامه مطلب
پل رادین
پل رادین، انسان شناس آمریکایی در سال 1883 در لودز(Lodz) لهستان به دنیا آمد و پدرش در این شهر یک خاخام یهود بود. او در سال 1859 در شهر نیویورک درگذشت. رادین در سن بسیار جوانی وارد ایالات متحده شد و ابتدا به تحصیلات تاریخ و علوم طبیعی پرداخت اما سپس انسان شناسی را از خلال تدریس بوآس و ساپیر کشف کرد. ادامه مطلب
نیمار کومار بوزه
بوزه انسان شناس هندی که در بنگال زاده شد ابتدا در دانشگاه کلکته به تحصیل جغرافیا پرداخت ولی سپس برای وارد شدن در فعالیت های انسان دوستانه به سوی انسان شناسی آمد(1917-1921). او که تحت تاثیر فرانتس بوآس و نوتطور گرایان آمریکایی (کروبر و ویسلر) قرار داشت از روش های مالینوفسکی نیز تاثیر پذیرفت، اما حاضر نشد نفی تاریخ و مطالعه تطبیقی را در نزد کارکرد گرایان بپذیرد. بوزه، ملی گرا و از نزدیکان گاندی و دبیر او در طول اقامت های متعدد وی در بنگال (1946-1947) بود. ادامه مطلب
رودولف ویرچو : پزشکی در قامت انسان شناس(پیمان اسحاقی)
رودولف لودویگ کارل ویرچو (Rudolf Ludwig Karl Virchow) پزشک، متخصص پیش از تاریخ، زیست شناس و سیاستمدار و از پیشگامان انسان شناسی مدرن آلمان بود. اگرچه او را در درجه اول به عنوان یک آسیب شناس سلولی(Cellular Pathologist ) می شناسند، اما وی در دوران فعالیت علمی خود تحقیقاتی را در انسان شناسی خصوصا انسان شناسی جسمانی و پیش از تاریخ به انجام رسانید. اهمیت او بیش از حوزه هایی که او به تحقیق پرداخت، در توجه به انسان شناسی به عنوان یک پزشک و تلاش علمی برای به رسمیت رساندن دانش انسان شناسی بوسیله تاسیس نهادها و انجمن های انسان شناسی است. ادامه مطلب
رورتی: فیلسوف ادبیات( فرهاد محرابی)
ریچارد رورتی فیلسوف پراگماتیست امریکایی یکی از درخشان¬ترین و خلاق¬ترین فلاسفه معاصر بود. آثار او طیف وسیعی از موضوعات مباحث فلسفی از فلسفه تحلیلی گرفته تا سیاست و ادبیات را در بر گرفته است. او با تأثیرپذیری از پراگمانیسم امریکایی و نمایندگان برجسته¬اش چون جان دیوی و ویلیام جیمز، فلسفه پساتحصلی آنگلوساکسون و فیلسوفانی چون کواین و دونالد دیویدسون و هیلاری پاتنام و تلفیق آن با دیدگاه فلاسفه اروپای قاره¬ای از هگل گرفته تا نیچه، هایدگر، گادامر و دریدا و در نهایت داروین که تأثیر بسزایی درتفکر فلسفی- اجتماعی او دارد، تصویرگر دنیای بدیع در اندیشه معاصر می¬شود. ادامه مطلب
درگذشت یک دوست و یک همکار: دکتر یحیی امامی
یحیی امامی، متولد بهشهر، پزشک جوانی که با شور و علاقه ای واقعی و درونی به سوی تحصیل جامعه شناسی روی آورده بود و در عمر کوتاه اما پرثمر خود نه تنها تحصیلات خود را در مقطع دکترای جامعه شناسی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران به پیش برده بود، بلکه چندین اثر بسیار پراهمیت را در حوزه فلسفه علوم اجتماعی و به ویژه تاریخ و فلسفه اجتماعی علم به فارسی ترجمه کرده و چندین طرح پژوهشی را نیز در همین زمینه به اجرا در آورده بود، چهارشنبه گذشته هنگامی که در یک ماموریت برای مکان یابی رصد خانه ملی ایران به کاشان رفته بود در یک تصادف رانندگی مجروح و همان شب درگذشت. ادامه مطلب