فهرست
آقای دکتر فکوهی ،موضوع این ماه صفحه اقوام نشریه ما بحث فرهنگ های قومی،زوال آنها و راهکارهای مقابله با این مسئله است.همان طور که می دانیم یکی از جریان هایی که تنوع فرهنگی در معنای عام و فرهنگ های قومی را در معنای خاص آن مورد تهدید و زوال قرار می دهد فرآیند جهانی شدن است.به خاطر داریم که شما در کلاس های فرهنگ و توسعه تان از مفهوم "جهان محلی شدن" در مقابل "جهانی شدن" صحبت کردید؛فرآیندی که فرصت مقاوت بیشتری به فرهنگ های کوچکتر برای مقابله در برابر فرهنگ های بزرگتر می دهد.لطفا بحث را با ارائه تعریفی پیرامون این مفهوم شروع کنید... ادامه مطلب
در واقع مسئله پیچیدگی پیش از هر چیز به معنی رودررویی با عدم قطعیت مفهومی در رابطه با عادات ما به اندیشیدن به گونه ای است که تصور کنیم برای همه پرسش ها و مسائل ، یک پاسخ روشن و دقیق وجود دارد. در برابر روش دکارتی که ادعا می کند باید مشکلات را تقسیم بندی کرد و یکی یکی به هر یک از تقسیمات پرداخت، روش دیگری هم هست که بنا بر آن شناخت اجزا تنها زمانی معنی خواهد داشت که آن را به شناخت یک کل پیوند دهیم، کلی که به مثابه یک کل خود نیز شایسته مطالعه کردن است. پیچیدگی در تداخل و درهم تنیدگی ای معنی می دهد که به همان دلیل ما نمی توانیم موضوع ها را جرء به جرء مطالعه کنیم زیرا این کار پیوند میان اجزاء را از میان برده و یک شناخت در هم شکسته ایجاد می کند... ادامه مطلب
- به نظر می رسد که واژه دین تا اندازه ای تحریک کننده باشد، آن هم در زمانی که فکر می شد به دوران «افسون زدایی از جهان » رسیده ایم. - بر خلاف آنچه مالرو می گفت و ادعا می کرد که قرن بیست و یکم قرنی دینی خواهد بود، من معتقدم که قرن بیستم قرنی بود که به شکل مبالغه آمیزی دینی بود. من همواره از آنچه توینبی درباره ملت می گفت شگفت زده می شوم: ملت یک مفهوم دینی است، مفهومی که در خود حامل کیش است، با قهرمانان، شهدا، ایثارگری ها و مناسکش. مدرنیته بود که این دین ملت را به وجود آورد ، در حالی که در این مفهوم به خودی خود چنین معنایی وجود نداشت... ادامه مطلب
بدین ترتیب من به فرموله کردن اصول نوعی محیط شناسی کنش کشیده شدم: هر کنشی درون بازی ای از کنش های متقابل قرار می گیرد و در نتیجه بسیار سریع از توجه و اختیار آغاز گر خود خارج می شود. به همین دلیل ولو آنکه کارایی یک کنش در ابتدا بسیار بالا باشد، اما با گذشت زمان کاهش می یابد و هیچ کس قادر نیست که پی آمدهای پنهایی آن را پیش بینی کند. و اگر کسی گمان کند که صرفا به دلیل داشتن حسن نیت می تواند به کنشی تحقق بخشد، این در آن واحد هم نشان دهنده سادگی اوست و هم گویای اینکه او چیزها را سیاه و سفید می بیند. ما نباید پنداره دست ناپیدا یا تردستی های عقل را طرد کنیم، بلکه باید آن را با شکاکیت به زیر سئوال بکشیم... ادامه مطلب
ادگار مورن را باید بزرگترین مدافع مفهوم «پیچیدگی» دانست او از بیست سال پیش تا کنون از خلال تبیین مجموعه ای گسترده از آثارش که با عنوان عمومی «روش» به انتشار رسیده است با اتکاء بر آخرین یافته های علمی در زمینه های فیزیک، زیست شناسی و انسان شناسی، تلاش کرده است به اندیشه ای دامن بزند که بتواند پیچیدگی امر واقعی را برای انسان درک پذیر نماید. انتظار آن بود که مورن پس از چندین اثر شناخت شناسانه، دست به تبیین اخلاق پیچیدگی بزند... ادامه مطلب
ساختار و شرایط قدرت و جامعه در جمهوری وایمار چگونه بود که مردم پذیرای حضور و رشد چهرهای همچون هیتلر و نازیستها شدند، بدون آنکه به زوایای سیاه و تاریک هیتلر و نازیستها توجه کنند. چه شرایطی مردم را به سوی چنین انتخابی هدایت میکرد؟ پرسمان فاشیسم بیش از 60 سال است که بسیاری از جامعهشناسان و روشنفکران و مورخان و انسانشناسان را به فکر فرو برده است. این سوال مطرح است که چگونه چنین سطحی از بیرحمی انسانی در پدیده فاشیسم تبلور مییابد؟ همچنین این مسئله نیز قابل بحث است که چگونه فاشیسم در کشور پیشرفتهای از لحاظ فرهنگی مثل آلمان رشد پیدا میکند... ادامه مطلب
تشبیه تهران به یک روستای بزرگ درست نیست. زیرا هیچ روستایی نمی تواند با جمعیت میلیونی وجود داشته باشد، شمار و عدد آدم ها ولو آنکه کمترین و مساله سازترین مشکلات را در زیست جمعی با یکدیگر داشته باشند بدون حداقلی از هماهنگی شهری امکان پذیر نیست، کالبدها در شهر خواهی نخواهی از روابط کنترل شده ای تبعیت می کنند که آنها را نسبت به زندگی روستایی متفاوت می کند. شهر مجموعه بزرگی از زمان ها، مکان ها، نشانه ها، روابط، نماد ها ، واقعیت های دائما متغییر است که هر گز نمی توان در روستا آنها را حتی بازسازی کرد... ادامه مطلب
در حال حاضر جامعه ما با ترجمههای گوناگونی در حوزههای مختلف مواجه است، البته ترجمه دانش بشری را ارتقا میدهد، یا به قول «شریعتی» انسانهای «دوفرهنگه» خدمت بیشتری به جامعه خود میکنند تا انسانهای «تکفرهنگه». حال شما اگر بخواهید به دستاوردهای مثبت و منفی ترجمه اشاره کنید، به چه مواردی میپردازید؟ به نظر من نفس وجود ترجمه و رشد ترجمه یک فرآیند مثبت است زیرا ما باید با افکاری که در سطح جهان است، آشنا شویم به خصوص در حوزههای علوم اجتماعی و انسانی. و این واقعیت را باید پذیرفت که در سطح جهانی امروز تولیدات نظری عمدتاً در زبانها و در نقاط خاصی انجام میشود و در نتیجه خلاقیت فکری در این نقاط و این زبانها بیشتر است... ادامه مطلب
گفتم: استاد! خبری ازتان نیست؟ نگاهی معنادار انداخت و شعرِ "جمال الدّین عبدالرزّاق اصفهانی"، شاعر سده ی هشتم را به آرامی و با صدای مهربان و دلنشینش زمزمه کرد: الحذار ای غافلان زین وحشت آباد الحذار / الفرار ای عاقلان زین دیو مردم الفرار/ ای عجب دلتان بنگرفت و نشد جانتان ملول / زین هواهای عَفَن، زین آبهای ناگوار/ "دکتر عبدالمجید ارفعی" را از زمانی که با نام کوروش بزرگ آشنا شدم، می شناسم. چراکه او تنها مترجم ایرانی «فرمان کوروش بزرگ» از بابلی نو به پارسی است... ادامه مطلب
- آیا این خطر وجود دارد که تفاوت میان دو جنس از میان برود؟ - والدین نمی توانند این تفاوت ها را به طور کامل از میان بردارند. ولی می توانند ( برای نمونه در مورد دوجنسیتی ها) آموختن مردانگی را به تاخیر بیاندازند، مردانگی ای که بهر سو در لحظه تولد امری بدیهی به شمار نمی آید. و وقتی والدین به صورتی وسواس گونه بخواهند پسران و دختران را به یک صورت تربیت کنند، کار به فاجعه ای می کشد که من در نزد یک روانشناس آمریکایی که تجربه این امر را کرده بود، شاهدش بودم... ادامه مطلب
- آیا به نظر شما بحران هویتی به بحران اقتصادی مربوط نمی شود؟ بحرانی که مردان را به بیکاری می کشاند، آیا سبب نمی شود که آنها در رابطه با کارشان ویژگی یابند؟ - نه، زیرا بحرانی که من از آن صحبت می کنم به روان شناسی مربوط می شود و نه جامعه شناسی. این یک واقعیت است که ما در دوران بحران هستیم، که بسیاری از مردان بالای پنجاه سال امروز در بیکاری هستند، و غیره. اما ولو آنکه این امر پی آمدی هایی بر احساس هویت آنها داشته باشد، این منشاء مسئله نیست. من بخشی از کتابم را که در آن به هویت مرد در تاریخ پرداخته بودم از آن خارج کردم. .. ادامه مطلب
توضیح دادهاید که کارکرد نولیبرالیسم قبل از هر چیز بازتوزیع ثروت است نه خلق آن، آنچه شما «انباشت سرمایه از طریق سلب مالکیت» نه انباشت با گسترش کار دستمزدی مینامید. برخی اشکال متعدد انباشت از طریق سلب مالکیت را بیان کنید. - به نظر من، انباشت از طریق سلب مالکیت مفهوم بسیار مهمی است. و صرفاً در کشورهای پیرامونی اقتصاد جهانی سرمایهداری کاربرد ندارد. برای مثال، در مکزیک، اصلاح نظام ارضی، خصوصیسازی زمین، بسیاری از زارعان را از زمین جداساخت. نتیجه این بود که زمین به افراد کمشماری تعلق یافت... ادامه مطلب
- مشاهده آنکه نقاط مشترکی بین دو جنس وجود دارد شما را به نوشتن «یکی و دیگری» رساند. و در این کتاب شما به یک نتیجه گیری عجیب رسیده اید: اگر خواسته باشیم که برابری میان دو جنس به وجود بیاید باید آن دو به هویت یکسانی برسند. - شما استدلال مرا واژگون کرده اید. من می گویم اگر ما خواسته باشیم الگوی جامعه ای را اختیار کنیم که در آن برابری میان دو جنس وجود داشته باشد، ضرورتا به شباهت میان دو جنس خواهیم رسید. برابری دو جنس یک هدف سیاسی است و یک نوع خواست عدالت که به حقوق بشر مربوط می شود. اما این برابری سبب نوعی شباهت عظیم میان دو جنس خواهد شد زیرا از خلال آن ما خواهیم توانست در عمل دوگانگی ماهیت جنسی موجودیت انسانی را ببینیم. .. ادامه مطلب
الیزابت بدنتر فیلسوف و تاریخ دان است. از وی شش کتاب به انتشار رسیده است [ تا سال 1992 تاریخ مصاحبه] که می توان آنها را در دو گروه قرار داد: از یک سو کتاب هایی نظری و از سوی دیگر زندگینامه های تاریخی. در میان کتاب های نظری بدنتر، کتاب «با افزودن عشق» به گشایش گروهی از مباحث منجر شد که بدنتر را به سرعت بدل به یکی از نظریه پردازان تراز اول در حوزه نقش های جنسیتی کرد. در این کتاب وی با تکیه بر گروهی از زنان( زنان بورژوازی یا نخبگان جامعه) تلاش می کند نشان دهد که برخی از زنان فاقد غریزه مادرانه هستند. با توجه به این نکته تمام گفتمان های مبتنی بر عشق «خودکار» مادر برای فرزندش که بر نوعی تعلق بیولوژیک استوارند، زیر سئوال می روند... ادامه مطلب
فرهنگ کنونی ایران و چشم اندازهای آن را بدون توجه به این چارچوب نمی توان تحلیل کرد و حتی باید از این نیز پیشتر رفت و گفت که بخش عمده مشکلات فرهنگی – اجتماعی ما در چشم اندازی لااقل پنجاه ساله در ارتباطی تنگاتنگ با دو موضوع «هویت های چند گانه» و «فضاهای چند کارکردی» قابل تعریف هستند. با توجه به این نکته بود که پیش از هر چیز تصمیم گرفتم که پایه های نظری برای بنیان گذاری رشته انسان شناسی شهری در ایران را فراهم بیاورم. رشته ای که نه در دانشگاه های ما تدریس می شد و نه چندان مورد توجه حتی مردم شناسان و انسان شناسان بود. البته ناگفته نگذاریم که حتی در اروپا نیز این رشته ای جدید است و تنها آمریکاست که پیشنه ای پنجاه ساله در این زمینه دارد... ادامه مطلب
صبح بود و هوا تازه داشت روشن میشد، از قلعه منزلیا که خانه پدر بزرگم بود راه افتادیم و به منزل یکی از اقوام رفتیم. از آنجا هم با سه نفر از فامیلها حرکت کردیم به سمت مرکز شهر هرات. سوار اتوبوس که شدیم آقای راننده گفت برای اینکه راه درازی در پیشه و سلامت برسیم یک صلوات بفرستید. ما هم یک صلوات خوشگل فرستادیم. دیر و زود حرکت کردیم. از بیشتر محلهای افغانستان که سر راه بود گذشتیم تا به مرز رسیدیم. در مرز 2 یا 3 ساعتی معطل شدیم... ادامه مطلب
در باب امکان وجود جامعهشناسی ادبیات باید به تاریخ این علم مراجعه کرد، چون تاریخ جامعهشناسی ادبیات امکان آن را ثابت کرده است. نقشهی جامعهشناسی ادبیات خیلی گسترده است. آن چه در عالم واقع میبینید، کارهای عظیم لوکاچ، باختین، گلدمن و بوردیو، ثابت میکند که این علم تحقق پیدا کرده است. در ایران اما وضع فرق میکند و اصلا باید پرسش را به عقبتر برد و پرسید آیا جامعهشناسی به عنوان یک علم امکان وجود دارد؟... ادامه مطلب
برنامهی هماهنگی وجود داشت که در چند سطح عملی شد. به نظر من، نقطهی آغاز مقطعی بود که لوییس پاول که اندکی بعد از آن قاضی دیوان عالی شد، در 1971 به اتاق بازرگانی امریکا روانه شد. آنچه او گفت در عمل این بود که جو ضدتجاری در این کشور بیش از حد گسترش یافته است، ما به یک تلاش جمعی نیاز داریم تا این جو را وارونه سازیم. بعد از آن ما شاهد شکلگیری مجموعهی کاملی از اتاقهای فکر هستیم، انبوه منابع مالی سازمانهای مختلف که میکوشید بر سیاست عمومی تاثیرگذار باشد و از طریق رسانهها این کار را انجام میداد، از طریق اتاقهای فکر مبادرت به این کار کرد... ادامه مطلب
تا همین سالهای قبل که خیلی هم دور نیست، وقتی ما در دهه 60 درگیر جنگ بودیم، هیچ وقت شاهد برگزاری جشن چهارشنبه آخرسال با این همه صدا، نابهنجاری و در مجموع خشونت نبودیم. به نظر شما چه اتفاقی در این سالها افتاده که با وجود جنگ بچهها، جوانان و ... بیش از آنکه به فکر سر و صدا باشند به فکر برپایی و اجرای مراسمی چون پریدن از روی آتش، قاشقزنی و ... بودند. الان بیشتر شاهد برپایی میدان جنگ در خیابانها ها هستیم؟... ادامه مطلب
یکی از آثار مهمی که در سال اخیر در زمینهی اقتصاد سیاسی به زبان فارسی ترجمه شده است کتاب «تاریخچهی نولیبرالیسم» اثر دیوید هاروی، جغرافیدان و پژوهشگر برجستهی رادیکال است. دیوید هاروی در سال 1935 در انگلستان به دنیا آمد. تا اواسط دههی 1960 وی عمدتاً به جریان متعارف علوم اجتماعی نزدیک بود، از روشهای کمَی استفاده میکرد و در دانش متعارف جغرافیا و نظریهی پوزیتیویستی مشارکت داشت. وی در 1969 کتاب «تبیین در جغرافیا» را نوشت که به روششناسی و فلسفهی جغرافیا اختصاص داشت... ادامه مطلب