همانگونه که در امروزه در تمام دموکراسی های پرسابقه از ایالات متحده و فرانسه و بریتانیا گرفته تا آلمان و ایتالیا این کار انجام می گیرد و به خصوص در تمام طول قرون شانزده تا نوزده و به ویژه از قرن نوزده به این سو  از خلال رومانتیسم ادبی اروپایی انجام گرفت. رمان اروپایی، داستان ها و حتی روایت های اروپایی و شاید حتی بتوان همچون میرچیا الیاده از این هم پیشتر رفت و ادعا کرد که حتی روایات للحاد گرایانه اروپایی، دارای بعد دینی هستند، این بحثی است که از ابتدای قرن نخست  رودولف اوتو و سپس  الیاده مطرح کردند و بعدها آندره مالرو به زبانی دیگر آن را تکرار کرد. این همان بحثی است که سالیان سال در ادبیات سیاسی موسوم به « الهیات آزادیبخش» در فرهنگ هایی بسیار متفاوت از آمریکای لاتین گرفته تا اروپای شرقی و از تبت گرفته تا آفریقای جنوبی ما با آن روبرو بوده ایم و هنوز هم هستیم. اگر تلاش کنیم به ساختار های ذهنی خود کمی بیشتر گسترش دهیم و همه چیزها و همه مسائل را در محدوده های زمانی و مکانی که خودمان در آنها قرار گرفته ایم و دغدغه بلافصلمان را تشکیل می دهند خلاصه نکنیم ، بسیاری از آنچه گفته شد،  را باید بدیهیاتی شمرد که اصولا نیازی به گفتن آنها نبود، امیل دورکیم، از پدران اصلی جامعه شناسی معاصر فردی کاملا غیر دیندار بود، ولی با این وجود  کتاب کلاسیک و عظیم او «صور ابتدای حیات دینی» تماما به دنبال اثبات این تز است که دین عامل اصلی انسجام اجتماعی در جوامع انسانی بوده است. انسجام دینی بسیار بالا به معنای  وجود زمینه های مشترک فرهنگی بالاست که خود را از طریق  مقولات دینی به افراد و به جامعه منتقل می کنند، و این ربطی به دیندار بودن یا نبودن آنها ندارد. انتقال به هر حال صورت می گیرد و در این انتقال ، یکپارچگی بیشتر، فرهنگی بهترین زمینه را برای رشد دموکراسی، جامعه مدنی وآزادی می سازد، در حالی که  عدم بکپارچگی و  اختلافات دینی بدترین زمینه را، با  نگاهی به موقعیت کشورهای فاقد چنین انسجامی ( برای مثال آفریقای جنوب صحرا) می توان به خوبی مساله را روشن کرد.