پیشرفت که از آن همچون یک «واقعیت»  در گذشته ایی نه چندان دور سخن رانده می شد؛ تطوری تک خطی بود که به ناچار تمامی جوامع انسانی می بایست پله پله درجاتش را طی می کردند. از یک سوانسان، امید تسلط بی پایان بر طبیعت را به خود می داد و از سوی دیگر، دیگری را در جبر گرایی محیط زیستی – فرهنگی اش زندانی می کرد و تنها روزنه ی امید آزادی او را طی کردن مراحل توسعه یعنی تقلید از خود می دانست. چگونه می توان از خود، محیط زیستی – فرهنگی تعریفی نزدیک به درست ، بدون جبرگرایی «تک عاملی»داد، اما دیگری، «کالبدهای دیگر» که در فراسوی شناخت،محیط و...خودهستند رادرنظر نگرفت. شاید در ابتدا بدیهی به نظر رسد که می توان باحرکت از مفاهیم ذهنی به شناختی از خود بدون نیاز به مفاهیم شناخت دیگری دست پیداکرد بدون اینکه تهدید به خطری در عینیت شد، اما ندیدن کالبدهای دیگر در محیط زیستی – فرهنگی خود که به نوعی به مفاهیم شناختی نیز ارتباط دارد،آیا خطری عینی در پی ندارد؟ در غیر این صورت...جنگهای نژادگرایانه چگونه تبین می شوند، ازخلال چه مفاهیمی، جزاینکه انسان برای رسیدن به قدرت تسلط چه از نظر ذهنی وشناختی وچه ازنظر تسلط برطبیعت ومحیط ناچارا" باید همه چیز را طبقه بندی کند تابه یک مدیریت علمی برسد. بدیهی ترین ابزار انسان که بدون آن حتی نمی توان تعریفی از انسان ارائه داد، زبان است .دستگاهی قدرتمند در ساخت نماد برای ایجاد بازنمودهای زندگی انسان که تقلیل گرایانه بودن آن شاید حاکی از استقلالش باشد ،است. ساختارهای زبان،طبقه بندی کردن مفاهیم در چارچوبهای زبانی، نه تنها توانایی شناخت انسان در زندگی مادی را نشان می دهد بلکه نمودی از ناتوانایی جمع کردن تضادها در دستگاه شناختی نیز هست .وهمان طور ما این طبقه بندی را هم در محیط اجتماعی عینی انسان برای راحتی اجرای کنشهای متعدد می بینیم. شهرهای مدرن ، با مکان های متعدد ازجمله بخشهایی از شهر برای تفریح ،مکانی برای بیماران ،سالمندان، دیوانگان، کودکان، وجایی دیگر خارج از شهر برای مردگان است. چگونه می توان مفهوم مقوله ی جوانی وتحرک را با سالمندی و بیماری در ذهن جمع کردوآنها را در رابطه با یکدیگر برای شناخت بهتر طبقه بندی نکرد؟ ممکن است این سئوال ،سئوالی دیگر درذهن ایجاد کند،آیا می توان به وظیفه ی علم که طبقه بندی حقایق است با رویکرد عینیت گرایی که روش علم است، رسید و دچار تضاد در ذهن نشد؟ اما با قبول این نکته، توانایی تطبیق با شرایط متغیر، سودمند است و لازمه ی چنین تطبیقی رشد یک سیستم عصبی پیچیده و بالاخره تکامل مغز است. همان طور که می دانیم برخی از ماموت های اولیه خود را با محیط یخبندان تطبیق دادند وبه نوعی پریمی ژینیوس تبدیل شدند و هومو ساپینس تنها با بهبود بخشیدن به فرهنگ مادی خود توانست در همان شرایط به زندگی ادامه دهد. اما با اتمام عصریخبندان هستی گونه ماموت ها رو به خاموشی نهاد زیرا خود را بیش از اندازه با یک شرایط خاص سازگار کرده بود. ومحیط زیستی – فرهنگی ما امروز شاید شامل تمام ذهنهای انسان های سراسر جوامع درشبکه های همگانی ارتباطات ،تمامی مکان های تفکیک شده وتغییرات جوی وتکنولوژی که به خاطر پیشرفتات علم بشر به وجود آمده است ،بشود. واین محیط زیستی – فرهنگی پیچیده ی انسان امروز شدیدا" خواستار نشان دادن تضادی است که انسان در دستگاه شناختیش قادر به هضم آن نیست. انگار شکاف بین ذهن وعین که از خلال منطبق نبودن تصاویر ذهنی «گزاره های زبانی»ما باواقعیت عینی نمود پیدا می کند ویا به گفته ی رورتی دست یافتن به چنین حقیقتی یعنی انطباق گزاره های زبانی با واقعیت غیرممکن است، به انسان می گوید نباید مفاهیم شناخت کالبدهای دیگر ، و یا بخش هایی از محیط زیستی – فرهنگی خود را نادیده بگیرند. واینک این سئوال پیش می آید آیا تطبیق پذیری با این محیط زیستی – فرهنگی پیچیده جوری کمک به نزدیک کردن عین وذهن ؛ ذهنیتی که در پی اجرای رویکرد علمی یعنی عینیت گرایی نمی کند...؟ انسان امروز انگار چاره ای ندارد که با توجه به اصل تنازع بقاء خودش را با محیط زیستی – فرهنگی که متفاوت از گذشته است تطبیق دهد، و در غیر این صورت باید با احساس نگرانی زندگی را به سرآورد...! شاید همان نگرانی که میشل فوکو نهاد و میل هر دو را پاسخ به آن نگرانی واحد می داند :«نگرانی از واقعیت مادی گفتار، به صورت چیزی بیان شده، یا نوشته شده؛ نگرانی از این هستی گذرای البته محکوم به زدوده شدن ولی زدوده شدن برحسب دوامی که در تملک مانیست؛ نگرانی از احساس این که در زیر این فعالیت به هر حال هرروزی ومخمور، قدرتها وخطرهایی هست که درست نمی توان تصورش راکرد...» آیا این خطر همان تضاد بین واژه ها با محیط زیستی – فرهنگی پیچیده ی ما نیست که زبان تقلیل گرایانه و تا حد زیادی مستقل از انسان خواهان پنهان کردن آن است ؟ آیا این زبان که بازنمودهای اجتماعی را ساختارمند می کند خواهان این نیست که مارا مانند ماموت ها فقط در یک شرایط خاص تطبیق پذیر کند که عینیت یا همان محیط زیستی – فرهنگی سخت ریشخندش می کند ؛ ریشخندی که ما را دچار تشویش وسردرگمی ...می کند؟ و در پایان ما می توانیم فردی جوان را در نظر آوریم که زمان برگشت از محل کار برای استرحت فقط مکان های لذت بخش (کلوپ های ورزشی ،پارک، و...)را انتخاب می کند وچون این فرد از نظر جامعه یک جوان، با تحرک و سالم تلقی می شود ، خود را هرگز متعلق به مکان های دیگر مانند بیمارستان، تیمارستان و گورستان نمی داند...او صبر می کند به وقتش به آنها فکر کند ... آیا می توان گفت این شخص توانسته با محیط زیستی – فرهنگی اش تطبیق پذیری کند...؟ اگر بخواهیم از خلال زبان (ذهن) تطبیق پذیری این فرد را بررسی کنیم می گوییم : آری...چون او وقت خود را به زمان های متعدد برای استفاده ی بیشتر تقسیم بندی کرده است.

منابع: فکوهی ،ناصر،(1386)، "تاریخ اندیشه ونظریه های انسان شناسی ،نشرنی چاپ چهارم
فوکو،میشل ،(1384)،" نظم گفتار" ،ترجمه باقرپرهام ،انتشارات آگاه
گوردون،چایلد،(1352)،"انسان خودرامی سازد"،ترجمه اسدپورپیرانفر،انتشارات پیام