ناباروری و باورهای مذهبی(بهمن بهرامی)

azmayeshgah-fecondation-bahrami.jpg

به طور متوسط حدود 15-10 درصد از زوجین در ایران ناباورند.  در دو دهه اخیرموفقیتهای قابل توجهی در زمینه تکنولوژی نوین باروری حاصل شده است، و زوجین نابارور نیز در مقایسه با گذشته محدودیت قانونی برای استفاده از این تکنولوژیها روبرو نمی باشند.  با این حال، همه زوجین نابارور از این تکنولوژیهای جدید استفاده نمی کنند و تصمیم گیری در مورد استفاده از این تکنولوژیها متاثر از درک آنها و نیز انتظارات و نگرش جامعه نسبت به استفاده از این تکنولوژی است.  از اینرو ارائه شناخت عمیقتری از درک و نگرش زوجین نابارور می تواند جنبه های اجتماعی- فرهنگی تصمیم گیری زوجین نابارور در استفاده از این تکنولوژیهای مدرن را روشن سازد.
بنابراین ارائه اطلاعات صحیح در زمینه روشهای درمان، قوانین و احکام شرعی مرتبط با آن ضمن افزایش آگاهیهای عمومی بر تغییر نگرشهای قالبی افراد در مورد ناباورری و تصمیم گیری زوجین نابارور در اهداء گامت و جنین در درمان ناباروری موثر است.
اما مسئله مهم فشار اجتماعی است که در فرهنگ ایرانی برای فرزندآوری وجود دارد، و همین فشار است که منجر به رنج و تنشهای روانی، فیزیکی و اجتماعی می شود.  این فشار بویژه برای زنانی که نقش مادری، عنصری از پایگاه و هویت آنها را می سازد و داشتن فرزند منبعی از قدرت زن در خانواده و جامعه محسوب می شود بسیار بیشتر است و طبیعی است که با از دست دادن فرزندش آسیب روانی، شخصیتی و اجتماعی زیادی بر او وارد می شود. در چنین موقعیتی این افراد حاضر به انجام هر کاری هستند و علی رغم اینکه یک سری خطرهایی سلامتی آنها را تهدید کنداما باز همه نوع اقدام درمانی اعم از  سنتی و مدرن را انجام می دهند تا تنش وارد شده بر خود را کاهش دهند.
در بسیاری از جوامع، ارزشهای مذهبی از عوامل تعیین کننده تأثیرگذار در رفتارهای افراد می باشد مذهب از جنبه های مختلفی مانند مشروع دانستن برخی روشهای درمانی و یا ارائه یک فلسفه اخلاقی در خصوص افراد نابارور، با ناباروری ارتباط می یابد . در میان مسلمانان، مذهب تاثیر زیادی برانتخاب روش درمانی دارد و افراد نابارور تلاش می‌کنند تا به تکنولوژیهای باروری مطابق با دستورالعملهای مذهبی شان دسترسی یابند.  افراد در این جوامع اهداء گامت را حرام می دانند و حتی بسیاری از زوجین نابارور با این تصور که ممکن است اسپرم فرد دیگری برای آنها جایگزین شود حاضر به استفاده از روشهای معمول درمان  نمی باشند.  همچنین والدین اغلب از اینکه ممکن است فرزندانشان درخصوص نحوه تولد و اصلیت واقعیشان مطلع شوند ترس و نگرانی دارند.

اغلب افراد نابارور با استفاده از اسپرم مرد بیگانه، تخمک زن بیگانه و جنین حاصل از لقاح اسپرم و تخمک افراد دیگر موافق نیستند و آنرا مخالف با عرف و اخلاق می دانستند.
با توجه به اینکه آیین نامه اجرایی قانون اهدای جنین نیز در سال 1383 تصویب شده و زوجین نابارور با محدودیت قانونی برای استفاده از این روشها روبرو نمی باشند،  بررسی شرایطی که تحت آن زوجین نابارور با این روش موافقت و یا مخالفت می کنند،  منجر به شناخت بیشتر موانع و محدودیتهای مرتبط با این روش شده که در نهایت با رفع عوامل بازدارنده انتخاب این روش،  می توان گامی در جهت سیاستگذاری مناسب برای پذیرش آن برداشت.
در نتیجه در بسیاری از جوامع ارزشهای مذهبی از عوامل تعیین کننده و تأثیر گذار در رفتارهای افراد می باشد. اکثر افرادی که با اهداء گامت و جنین مخالف هستند این روش را بر خلاف شرع می دانند.
در زمینه هایی که اطلاع رسانی باشد زنان نابارور دیدگاه و اعتقادات مذهبی خود را تعدیل نموده اند، بنابراین اطلاع رسانی دقیق در رابطه با روش اهداء تخمک و جنین در درمان ناباروری و احکام شرعی و قانونی مرتبط با آن می تواند به بسیاری از زوجین نابارور برای درمان ناباروری کمک کند.  بسیاری از زوجین نابارور از برچسپ ناشی از ناباروری و روشهای درمانی رنج می برند و تا چندین سال بعد از ازدواج سعی می کنند ناباروری خود را بصورت یک راز از همه مخفی کنند و یا اینکه از روشها و اقدامات درمانی خود کسی را مطلع نکنند. بنابراین ممکن است جستجوی انواع روشهای درمانی منبع مهمی از داغ را برای آنان در بسیاری از فرهنگها ایجاد کند و با توجه به اینکه این وسایل و تکنولوژیهای پیشرفته درمان به سرعت در حال گسترش به  کشورهای مختلف است و از یک طرف  باعث افزایش امید افراد نابارور به درمان گشته است از طرف  دیگر باعث افزایش رنج ناشی از ناباروری و روشهای درمان نیز شده است .
یکی دیگر از دلایل این رازداری ترس از مشکلات و مسائل احتمالی در آینده برای فرزندان این زنان می باشد.  در این رابطه آموزش افراد جامعه مهمترین وسیله تغییر نگرشهای قالبی در سطح جامعه  محسوب می شود.
اصطلاح «کور بودن اجاق » در جامعه ایرانی به خانواده های بدون فرزند اطلاق می شود و نشانگر این است که این الگوها و هنجارهای حاکم بر خانواده از پشتوانه حمایتی مذهبی و سنتی برخوردار بوده اند.  قانون حمایت از خانواده ایرانی نیز بیانگر اهمیت فرزندآوری در جامعه ایران است. براساس ماده 9 این قانون،  عقیم بودن می تواند به عنوان یکی از دلایل طلاق مطرح شود و در صورت تقاضای یکی از طرفین طلاق بلامانع می باشد.
چنانکه بیان کردیم اهداءگامت و جنین از جمله روشهای می باشد که داغ و بدنامی زیادی را در سطح جامعه ایجاد می کند و افراد نابارور با این تصور که ممکن است دیگران فرزند آنها را به عنوان فرزند بیولوژیکی نپذیرند، و برای آنها و فرزندشان مشکلاتی ایجاد شود، تلاش می کنند آن را از دیگران مخفی نگه دارند.  مسلما در جامعه ایرانی موافقت علمای مذهبی با این روش و  تصویب قانونی آن تأثیر زیادی در نگرش افراد نابارور داشته است.
علی رغم اینکه در ایران زوجین نابارور با محدودیت قانونی برای استفاده از این تکنولوژیها روبرو نمی باشند. با اینحال،  همه زوجین نابارور از این تکنولوژیهای جدید استفاده نمی کنند، و تصمیم گیری در مورد استفاده از این تکنولوژیها متأثر از درک آنها و نیز انتظارات و نگرش جامعه نسبت به استفاده از این تکنولوژی است. پس ارائه اطلاعات صحیح در زمینه روشهای درمان، قوانین و احکام شرعی مرتبط با آن ضمن افزایش آگاهیهای عمومی برای تغییر نگرشهای قالبی افراد در مورد ناباورری و تصمیم گیری زوجین نابارور در اهداء گامت و جنین در درمان ناباروری است.
در دهه های اخیر زوجین نابارور با محدودیت قانونی برای استفاده از این تکنولوژیها از جمله اهداء گامت و جنین روبرو نمی باشند. با رفع موانع حقوقی و قانونی اهداء گامت این موضوع مطرح می شود که افراد نابارور نسبت به این شیوه درمان چه دیدگاهی  دارند؟ و تا چه حد حاضر به استفاده  از این روش هستند؟

منابع :
- محمد جلال عباسی شوازی، حجیه بی بی رازقی، زهره بهجتی اردکانی و محمد مهدی آخوندی(1384). جنبه های اجتماعی - فرهنگی اهداء  تخمک و جنین در درمان ناباروری، مطالعه موردی درتهران.
-ریتزر، جورج (1374). نظریه های جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی،  تهران
- ساروخانی،  باقر، (1376). مقدمه ای بر جامعه شناسی خانواد، تهران: سروش .
- کرمی نوری، رضا، محمد مهدی آخوندی، زهره بهجتی اردکانی ، منیره میرزایی ، نیلوفر رایگان (1383) جنبه های روانی ـ اجتماعی ناباروری در ایران ، معاونت پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی.
-گولوبوک، سوزان و رابین فی وش (1377). رشد جنسیت، ترجمه مهرناز شهرآرای، تهران: ققنوس.
-غفاری، معرفت (1378). روشهای پیشرفته درمان نازایی ، ‌پیام باروری وناباروری، سال اول،  شماره 5: 2- 5.

 

 

 

کلیه حقوق این پایگاه، برای پایگاه اطلاع رسانی ناصر فکوهی محفوظ است.