فهرست
راهنمای مصاحبه با کودکان، کلر ویلسون، مارتین پاول، مترجمان سروش بهربر، مهدی جاوید، معاونت پژوهشی دانشگاه علوم انتظامی، تهران، چاپ اول، 1385.
کتاب «راهنمای مصاحبه با کودکان» که توسط دو استاد روانشناسی دانشگاههای استرالیا و برای آموزش مهارت های ضروری در این رابطه برای ماموران پلیس، مشاوران، وکلا و مددکاران اجتماعی تالیف و توسط آقایان بهربر و جاوید، مدرس و فارغالتحصیل رشته زبان انگلیسی دانشگاه علوم انتظامی ترجمه شده است.
این کتاب که مصاحبه در مورد مساله آزار و اذیت جنسی کودکان را محور اصلی خود قرار میدهد در پی آن است که نشان دهد مصاحبه باید چگونه انجام شود تا از سویی به کودک از لحاظ عاطفی و روانی آسیبی وارد نشود و از سوی دیگر اطلاعات و مدارک محکم و قابل ارائه در دادگاه به دست آید.
به نظر میرسد موضوع آزار و اذیت جنسی حساسترین و مشکلترین موضوعی است که ممکن است در مصاحبه با کودکان مطرح شود. این موضوع دارای ویژگیهای خاصی است از جمله این که به لحاظ فرهنگی صحبت کردن در مورد آن مشکل است. همچنین کودک در بسیاری از موارد اطلاعات چندانی از روابط جنسی ندارد و به همین دلیل آگاهیهای کمی را در اختیار میگذارد. به این ترتیب گر چه در کتاب توضیح داده میشود که «فرایند مصاحبه با کودکان در حوزههای مختلف یکسان است و موضوع مصاحبه در آن تاثیری ندارد.»، اما سختترین موضوع برای مصاحبه، به عنوان محور اصلی کتاب انتخاب شده است.
این کتاب دارای چهار فصل است. فصل اول با عنوان «شناخت ذهن کودک» به بررسی تواناییهای ادراکی، زبانی و حافظه کودک میپردازد و نشان میدهد که چگونه باید اطلاعات صحیح و معتبر را از او به دست آورد.
فصل دوم با عنوان «تدارک و برنامهریزی مصاحبه» نحوه برنامهریزی و پیشبینی سوالات، زمان و مکان مصاحبه، جایگاه بازیها و اسباببازیها در فرایند مصاحبه، نحوه هماهنگی با والدین کودک، شیوه رفتار در برخورد اول، مسائل مربوط به ضبط صوت و تصویر و... را مطرح و بررسی میکند.
فصل سوم با عنوان «عناصر ضروری مصاحبه» در مورد فرایند انجام مصاحبه، انواع سولات، شیوههای برقراری ارتباط و گفتگو، زمان مصاحبه، نحوه شروع و اتمام و به طور کلی شیوه مصاحبه با تاکید بر مصاحبه با کودک مورد طرح و بررسی قرار میگیرد.
فصل چهارم در مورد «متناسب کردن مصاحبه با نیازهای کودک»، تفاونتهای فرهنگی، نیاز به استفاده از مترجم، شرایط روحی و هیجانی کودک، ناتوانیهای هوشی یا جسمی و... را مدنظر قرار میدهد.
فصل آخر به «ارزیابی فرایند و نتیجه مصاحبه» اختصاص دارد که در آن نحوه اتمام مصاحبه و صحبتهای پایانی با کودک و والدین او، ارزیابی مصاحبه، تحلیل اعتبار اظهارات و ... مطرح شده است.
نویسندگان تلاش کردهاند که مباحث را هر چه بیشتر در ارتباط با عمل و ملموس مطرح نمایند. در متن کتاب جعبههایی با عناوین «فکر کنید» یا «امتحان کنید» قرار دارد که در واقع تمریناتی برای درک بهتر مطالب و درگیر کردن بیشتر ذهن مخاطب با موضوع مورد بحث است. پاسخهای پیشنهادی به سوالات مطرح شده در این کادرها در پیوست کتاب ارائه شده است.
گرچه این کتاب دارای رویکردی روانشناختی و جرمشناختی است، اما بخشهایی از آن برای مطالعات اجتماعی مربوط به کودکان مناسب و سودمند میباشد. در این راستا پژوهشگران باید تفاوتهای بین شرایط کودکی که در وضعیت خاص جرمشناختی مورد مصاحبه قرار میگیرد و بزهکار یا قربانی بزهکاری است و شرایط کودک یا کودکانی را که در وضعیتهای عمومیتر اجتماعی مورد مصاحبه و مطالعه قرار میگیرند را مورد توجه قرار دهد.
به طور مثال ممکن است در مورد اول مصاحبه در شرایط رسمیتر انجام شود در حالی که در مورد دوم مصاحبه همراه با مشاهده یا مشارکت در فعالیتهای کودک و به طور کلی در حالت غیررسمی باشد. همچنین مساله چالش برانگیز این است که پژوهشگر اجتماعی چگونه میتواند موارد پنهان بزهدیدگی کودکان را در میدان تحقیق خود کشف و شناسایی نماید.
در مجموع خواندن این کتاب ابعاد مختلف و متفاوتی را در مصاحبه با کودکان مطرح و معرفی مینماید که توجه به آنها در مطالعات حوزه کودکان ضروری به نظر میرسد. به این ترتیب مطالعه این کتاب علاوه بر ماموران پلیس، وکلا و مددکاران برای پژوهشگران اجتماعی و انسانشناسان نیز خالی از فایده نیست.