فرهنگ فیلم های مستند سینمای ایران: از آغاز تا سال 1375، مسعود مهرابی، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، 1375، 524 ص، قطع وزیری

کتاب حاضر یکی از بهترین کتاب های مرجع درباره سینمای مستند است. اصولا پژوهش در هر علمی نیازمند در اختیار داشتن آثار منبع و مرجع (Reference) در حوزه آن علم است به صورتی که گذشته و چهره (Type) آن زمینه را به شیوه ای مختصر اما جامع و قابل استفاده بنمایاند.  « فرهنگ فیلم های مستند سینمای ایران : از آغاز تا سال 1375» که به همت آقای مسعود مهرابی، نویسنده پرکار و صاحب آثار مرجع دیگری در زمینه سینما، به رشته تحریر درآمده به گونه ای فراهم گردیده که بتواند ابعاد مختلف سینمای مستند ایران را نشان دهد.
کتاب حاضر در یک مقدمه به قلم نویسنده، فهرست فیلم ها، پنج پیوست و مقدمه به زبان انگلیسی سامان یافته است. در مقدمه این کتاب، مولف به تاریخ تهیه فیلم مستند در ایران اشاره می کند. وی در اینجا با نقل مطالبی از دیگر کتاب خود با نام «تاریخ سینمای ایران»، اولین فیلم مستند ایرانی را «جشن گلها» می داند که از یک کارناوال توسط «عکاس باشی» در 23 مرداد 1279 هجری شمسی برداشته شده است. به این ترتیب نخستین فیلم مستند سینمای ایران، پنج سال بعد از آغاز تاریخ سینمای جهان (1895) ساخته شد. در بخش «فهرست فیلم ها»، فیلم های مستند سینمای ایران به ترتیب حرف اول عنوان آنها معرفی شده اند. درباره هر فیلم برخی اطلاعات تکمیلی از جمله کارگردان، قطع فیلم، مدت زمان، تهیه کننده، سال تهیه و احیاناً سفارش دهنده و جوایز کسب شده و برخی توضیحات تکمیلی درباره فیلم آمده است. در این قسمت کتاب تعداد 1917 عنوان فیلم معرفی شده اند؛ که شامل فیلم های  «آب» تا «یوش نیما» می باشند. این فیلم ها از ابتدای تاریخ سینمای مستند ایران تا سال 1375 تولید شده اند.  
پیوست اول این کتاب «گروه سیراکیوز: خبرهای ایران» نام دارد و شامل معرفی فیلم هایی است که بین سالهای 1329 تا 1338 تحت قرارداد دانشگلاه سیراکیوز آمریکا در ایران و بعدا تحت قرارداد اصل چهار تهیه گردیده است. (ص 416 -460) پیوست دوم «تصویرها» نام دارد و در آن تصاویری از فیلم های مستند ایرانی آمده است. پیوست سوم «فهرست موضوعی فیلم ها» نام دارد. در این بخش فیلم به صورت موضوعی تقسیم بندی شده اند. بنا بر این پیوست، فیلم های مستند ایران را می توان به مستندهای آموزشی، آیینی، بوم شناس، تاریخ نگار، تیلیغی، پژوهشی، شکل گرا، جنگی، سیاحتگر، شاعرانه، شرح حال، علمی، قوم نگار، گزارشی، مردم شناس، معترض، واقعه نگار، وضعیت نگار و هنرشناسی تقسیم کرد. پیوست چهارم این کتاب با عنوان «فهرست نام ها»، کارگردانان، نویسندگان فیلمنامه/نویسندگان گفتار متن/محققین، دستیاران ومشاوران کارگردانان/منشیان صحنه/ برنامه ریزان، فیلم برداران/دستیاران/نورپردازان/گروه فنی، تدوینگران، بازیگران/راویان/گزارشگران/مجریان و برخی دیگر از فعالان عرصه سینمای مستند را معرفی کرده است.
این کتاب به خوبی می تواند مورد استفاده پژوهش گران سینمای مستند قرار گیرد؛ جز آن که اطلاعات آن، همانند هر کتاب مرجع دیگر، می باید با احتیاط و ضمن مراجعه به منابع دیگر مورد استفاده قرار گیرد.