فهرست
پیش ازهر چیز باید بر اهمیت و تاریخچه طولانی هر دو واژه در زمینه انسان شناسی تاکید کرد. از لحاظ تاریخی انسان شناسی واژه «هدیه» یا دقیق تر بگوئیم «دهش» (Le don) را وام دار مارسل موس و رساله معروفش با همین نام هستیم. در حالی که در مورد مبادله بیشتر باید به مطالعات مالینوفسکی درباره رسم «کولا»(Kula) در اقیانوسیه تاکید کنیم و طبعا پس از او استفاده گسترده ای که لوی استروس از این واژه در توصیف و تحلیل نظام های خویشاوندی انجام می دهد. اگر خواسته باشیم ابتدا دو تعریف بسیار ساده از این دو مفهوم بدهیم خواهیم گفت که:
« هدیه» عبارت است از شیئی، یا موجودی زنده، طبیعی یا ساخته شده که یک فرد یا یک گروه اجتماعی به فرد یا گروه اجتماعی دیگری اهداء می کند تا بدین وسیله انتظاری را که برای دریافت یک پاداش به مناسبتی خاص(تولد، خانه جدید)، یا به مثابه جبرانی در برابر خدمت یا هدیه ای پیشین که از آن گروه به طور مستقیم و یا غیر مستقیم (از خلال فرد، گروه یا افراد و گروه هایی دیگر) دریافت کرده، بر آورده سازد.
«مبادله»(exchange/echange) عبارت است از رد و بدل شدن شیئی یا موجودی زنده میان دو یا چند فرد یا گروه اجتماعی که ممکن است شکل خود انگیخته و سازمان نایافته و یا شکلی کاملا سازمان ساخته و ساختارمند داشته باشد.
در هر دو مورد یعنی چه هدیه و چه مبادله، چه با کنش هایی خود انگیخته روبرو باشیم و چه با کنش های سازمان یافته، عموما این رفتار ها به تولید و یاز تولید سازمان اجتماعی در بخشی از آن می شود و بنابراین این ها کنش هایی هستند که برای هر جامعه ضروری به شمار می روند. برخی از انسان شناسان معتقدند که مبادله اصولا اصل پایه ای جوامع انسانی است. البته تحقیقات جدید نشان داده اند که مبادله خاص انسان نیست و در پستانداران پیشرفته نیز مشاهده می شود. هدیه و مبادله را می توان بنا بر مورد و فرهنگ جزئی از یکدیگر به حساب آورد و اصولا بین این دو نوعی هم پوشانی معنایی وجود دارد. اما در مبادله ما عموما با سازمان یافتگی بیشتری روبرو هستیم و رابطه با سیستم های اجتماعی روشن تر است چنانکه در سیستم های اقتصادی مبادله و فضای خاص آن (بازار) تولید کننده مجموعه ای روابط است که سیستم اجتماعی را دائما بازتولید می کند. این در حالی است که هدیه می توان ابعاد بسیار کوچکتر و کم اهمیت تری داشته باشد. افزون بر این هدیه لزوما و به طور بلافصل و یا به سرعت به یک مبادله تبدیل نمی شود. برای نمونه گروهی از هدایا اصولا به کسانی داده می شود که قادر نیستند به طور بلافصل آنها را پس دهند ( برای نمونه هدیه به اموات یا به نیاکان) بنابراین هدیه ممکن است در آغاز به صورت رابطه ای یکسویه تلقی شود که البته این لایه ای سطحی است و تقریبا هر هدیه ای به طور خود گاه یا ناخود آگاه به یک مبادله دامن می زند یا انتظار آن را ایجاد می کند.