در این بخش سعی می شود با دید انسان شناختی به ابعادی از تفکر و اندیشه صادق هدایت پرداخته شود. ذکر این نکته ضروری است که هدایت یک مردم شناس حرفه ای نبوده و هرگز ادعای خلق اثری در این حوزه را نداشته است و بنابراین نمی توان اندیشه هایش را نقد انسان شناختی کرد. اما از آن جا که علوم مختلف به ویژه علوم انسانی, در تقابل اندیشه ها با یکدیگر, میراث فکری – فرهنگی یک ملت را می سازند, در پیوند میان ادبیات و علوم اجتماعی می توان به نقاط مشترکی دست یافت.
نویسنده را به نهنگی تشبیه می کنند که خواب های جامعه را از اعماق آن صید کرده و تعبیر می کند. او از منظر دید خود جامعه و هستی را رصد کرده و به خواننده می شناساند. در این جا نیز تلاش ما بر این است که منظر هستی و جامعه ایرانی را از زاویه دید صادق هدایت بررسی کنیم. ابتدا به اجمال خطوط فکری که جهان بینی او را شکل داده است را مرور می کنیم.